Giải thích về Thang Đánh giá Mức độ Suy giảm Tổng thể (GDS) đối với bệnh mất trí nhớ: các giai đoạn của bệnh và những điều người chăm sóc cần biết

Khi người thân của quý vị đang sống chung với bệnh mất trí nhớ, một trong những điều khó khăn nhất là không biết chính xác những gì mình đang chứng kiến hoặc liệu mình có đang hiểu đúng các dấu hiệu của bệnh hay không.

Thang Đánh giá Mức độ Suy giảm Tổng thể (GDS) có thể giúp quý vị hiểu rõ hơn về những gì đang diễn ra. Với bảy giai đoạn riêng biệt được thiết kế để theo dõi mức độ suy giảm nhận thức, thang đánh giá này giúp gia đình hiểu được bệnh mất trí nhớ tiến triển như thế nào, những thay đổi có thể xảy ra và khi nào cần lên kế hoạch để có thêm sự hỗ trợ.

Tại VITAS Healthcare, trong hơn 40 năm qua, chúng tôi đã đồng hành cùng nhiều gia đình vượt qua chính những giai đoạn đầy bất định như thế này, và chúng tôi cũng luôn sẵn sàng đồng hành cùng quý vị.

Trong bài viết này:

1. Thang Đánh giá Mức độ Suy giảm Tổng thể (GDS) là gì?
2. GDS đánh giá những gì ở bệnh mất trí nhớ?
3. Bệnh mất trí nhớ tiến triển như thế nào trên Thang Đánh giá Mức độ Suy giảm Tổng thể
4. Cách sử dụng Thang Đánh giá Mức độ Suy giảm Tổng thể để lập kế hoạch chăm sóc
5. Tìm hiểu thêm về các lựa chọn chăm sóc dành cho người mắc bệnh mất trí nhớ
6. Câu hỏi thường gặp

Thang Đánh giá Mức độ Suy giảm Tổng thể (GDS) là gì?

Thang Đánh giá Mức độ Suy giảm Tổng thể (GDS) là một công cụ lâm sàng được sử dụng để đánh giá sự tiến triển của bệnh mất trí nhớ, đặc biệt là bệnh mất trí nhớ Alzheimer, qua bảy giai đoạn suy giảm nhận thức. Còn có một tên gọi khác là Thang đo Reisberg theo tên của người phát triển, Bác sĩ Barry Reisberg, GDS giúp các chuyên gia lâm sàng theo dõi sự tiến triển của bệnh và xác định mức độ hỗ trợ phù hợp ở từng giai đoạn.

Một công cụ khác có liên quan là Thang Đánh giá Chức năng Hoạt động theo Giai đoạn (FAST), tập trung cụ thể vào những thay đổi về chức năng hoạt động, đặc biệt ở các giai đoạn sau của bệnh mất trí nhớ Alzheimer. Công cụ này có thể cung cấp cái nhìn chi tiết hơn về cách suy giảm nhận thức ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các công việc hoạt động hàng ngày với người thân của quý vị.

Thang Đánh giá Mức độ Suy giảm Tổng thể đánh giá những gì ở bệnh mất trí nhớ?

GDS không phải là một xét nghiệm chẩn đoán. Đây là một khung đánh giá có cấu trúc được sử dụng để đánh giá sự tiến triển của bệnh mất trí nhớ ở bệnh nhân đã được chẩn đoán trước đó. Dựa trên quan sát lâm sàng cùng với thông tin từ bệnh nhân và gia đình, các chuyên gia lâm sàng sẽ xem xét những thay đổi trong một số lĩnh vực về nhận thức và chức năng hoạt động hàng ngày:

• Chức năng trí nhớ cho biết khả năng lưu giữ thông tin gần đây và thông tin lâu dài của người thân quý vị, chẳng hạn như nhớ lại một cuộc trò chuyện vừa diễn ra hoặc nhận ra một cái tên quen thuộc.
• Khả năng giải quyết vấn đề phản ánh những thay đổi trong khả năng phán đoán, suy luận và ra quyết định – những điều mà người chăm sóc thường nhận thấy khi người thân bắt đầu gặp khó khăn trong việc thanh toán hóa đơn hoặc sắp xếp công việc trong gia đình.
• Chức năng hoạt động hàng ngày cho biết mức độ độc lập của người thân quý vị trong việc thực hiện các công việc thường ngày như mặc quần áo, nấu ăn và quản lý tài chính.
• Những thay đổi về hành vi và cảm xúc phản ánh sự thay đổi trong tính cách, tâm trạng và mức độ tham gia vào các hoạt động xã hội, thường đi kèm với sự suy giảm nhận thức và có thể là một trong những thay đổi khó khăn nhất mà gia đình phải chứng kiến.

Tổng hợp các lĩnh vực này giúp các chuyên gia lâm sàng đánh giá sự tiến triển của bệnh và xác định hình thức chăm sóc cũng như hỗ trợ phù hợp.

Bệnh mất trí nhớ tiến triển như thế nào trên Thang Đánh giá Mức độ Suy giảm Tổng thể

GDS mô tả bệnh mất trí nhớ là một quá trình tiến triển dần dần, bắt đầu từ rất lâu trước khi các triệu chứng ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày và kết thúc ở những giai đoạn tiến triển cao nhất của bệnh. Hiểu về thang đánh giá này có thể giúp quý vị hiểu rõ hơn những gì mình đang chứng kiến và chuẩn bị cho những điều có thể xảy ra tiếp theo.

Các giai đoạn đầu

Trong những giai đoạn đầu tiên, các thay đổi về nhận thức rất nhẹ hoặc hoàn toàn chưa xuất hiện. Người thân quý vị có thể quên đã để chìa khóa ở đâu hoặc nhất thời không nhớ ra một cái tên quen thuộc, nhưng vẫn hoàn toàn độc lập trong sinh hoạt hàng ngày. Khi những thay đổi trở nên rõ ràng hơn, như lặp lại câu hỏi, gặp khó khăn trong việc tìm từ, mất phương hướng ở những nơi không quen thuộc, nhiều gia đình bắt đầu tìm kiếm câu trả lời. Đây thường là thời điểm bệnh mất trí nhớ Alzheimer giai đoạn đầu được phát hiện lần đầu tiên.

Các giai đoạn giữa

Khi bệnh mất trí nhớ tiến triển đến những giai đoạn giữa, các triệu chứng trở nên rõ ràng hơn. Việc quản lý tài chính, lên kế hoạch cho các công việc thường ngày và nhớ lại những cuộc trò chuyện gần đây đều trở nên khó khăn hơn. Cuối cùng, sự hỗ trợ trực tiếp trong các hoạt động hàng ngày, chẳng hạn như lựa chọn quần áo, tắm rửa và mặc quần áo, trở nên cần thiết và vai trò của người chăm sóc thường chuyển từ hỗ trợ sang trực tiếp chăm sóc hàng ngày.

Các giai đoạn sau

Ở các giai đoạn tiến triển hơn, tình trạng mất trí nhớ nghiêm trọng đi kèm với nhu cầu được chăm sóc cá nhân toàn diện. Người thân quý vị có thể không còn nhận ra những người quen thuộc trong gia đình. Khả năng giao tiếp bằng lời nói thường giảm dần và sự tiếp xúc qua cử chỉ, những bản nhạc quen thuộc cùng với sự hiện diện đơn thuần của quý vị có thể mang lại kết nối có ý nghĩa nhất.

Nếu người thân quý vị đang ở các giai đoạn sau của bệnh mất trí nhớ, có thể quý vị đang gánh vác nhiều hơn những gì mà hầu hết mọi người có thể hiểu được. Đây thường là thời điểm chăm sóc cuối đời trở thành lựa chọn phù hợp nhất, với sự hỗ trợ suốt 24 giờ mỗi ngày dành cho cả người thân yêu và quý vị. Đối với các bệnh nhân đủ điều kiện, quyền lợi về chăm sóc cuối đời từ Medicare sẽ bảo hiểm cho chi phí, điều này có nghĩa là những lo lắng về tài chính không nên trở thành rào cản trong việc nhận được sự hỗ trợ.

Cách sử dụng Thang Đánh giá Mức độ Suy giảm Tổng thể để lập kế hoạch chăm sóc

GDS có thể giúp gia đình hiểu được những việc cần chuẩn bị và đưa ra những quyết định phù hợp dựa trên thông tin đầy đủ khi bệnh mất trí nhớ tiến triển. GDS hữu ích nhất khi được sử dụng như một hướng dẫn tổng quát. Tuy nhiên, vì mỗi người trải qua bệnh mất trí nhớ theo một cách khác nhau, kế hoạch chăm sóc luôn cần được xây dựng cùng với bác sĩ điều trị của người thân quý vị, dựa trên nhu cầu và hoàn cảnh cụ thể của họ.

Lập kế hoạch chăm sóc trước

Nếu người thân quý vị vẫn có thể bày tỏ nguyện vọng của mình dưới bất kỳ hình thức nào, thì đây là thời điểm để ghi lại những nguyện vọng đó. Những cuộc trao đổi về các quyết định như chăm sóc tại cơ sở chăm sóc, đặt ống thống cấp dinh dưỡng hoặc hồi sức sẽ dễ dàng hơn rất nhiều khi những nguyện vọng này được ghi lại từ trước. Nếu không còn có thể trao đổi về những vấn đề này với người thân quý vị, các chuyên gia lâm sàng của VITAS vẫn có thể đồng hành cùng quý vị để đưa ra những quyết định đó bằng sự thấu cảm. Quý vị không phải đối diện với những thời khắc này một mình.

Trợ giúp và chăm sóc thay thế tạm thời cho người chăm sóc

Trong suốt hành trình này, sức khỏe thể chất và tinh thần của chính quý vị cũng rất quan trọng. Khi là người chăm sóc chính, quý vị rất dễ đặt nhu cầu của bản thân xuống sau cùng. Tuy nhiên, chăm sóc thay thế tạm thời được thiết kế để giúp quý vị có thời gian nghỉ ngơi mà người thân vẫn luôn nhận được sự chăm sóc và hỗ trợ cần thiết. Các dịch vụ chăm sóc thay thế tạm thời của VITAS được chi trả theo quyền lợi về chăm sóc cuối đời từ Medicare, vì vậy quý vị có thể không phải trả bất kỳ chi phí nào để nhận được sự hỗ trợ này.

Tìm hiểu thêm về các lựa chọn chăm sóc dành cho người mắc bệnh mất trí nhớ

Khi điểm số GDS của người thân cho thấy bệnh mất trí nhớ đã đến các giai đoạn tiến triển cao hơn, trọng tâm chăm sóc sẽ chuyển sang mang lại sự thoải mái, gìn giữ phẩm giá và xây dựng một kế hoạch chăm sóc phản ánh những điều quan trọng nhất đối với họ. Các chuyên gia lâm sàng của VITAS có chuyên môn trong việc đánh giá các tiêu chí hội đủ điều kiện nhận chăm sóc cuối đời, trao đổi về các lựa chọn chăm sóc giảm nhẹ và xây dựng kế hoạch chăm sóc theo từng cá nhân dựa trên nhu cầu của người thân quý vị cũng như mục tiêu của gia đình. Liên hệ với VITAS để tìm hiểu cách chúng tôi có thể đồng hành cùng gia đình quý vị trải qua những giai đoạn tiến triển cao hơn trong hành trình của bệnh mất trí nhớ.

Câu hỏi thường gặp

Thang Đánh giá Mức độ Suy giảm Tổng thể dùng để làm gì?

Thang Đánh giá Mức độ Suy giảm Tổng thể (GDS) là một khung đánh giá lâm sàng do Bác sĩ Barry Reisberg phát triển nhằm đánh giá mức độ tiến triển của bệnh mất trí nhớ, đặc biệt là bệnh Alzheimer. Các chuyên gia lâm sàng sử dụng thang đánh giá này để xác định người bệnh đang ở giai đoạn nào của bệnh và làm cơ sở trao đổi về các phương án chăm sóc phù hợp. Đây không phải là xét nghiệm dùng để chẩn đoán bệnh mà là một công cụ đánh giá được sử dụng sau khi người bệnh đã được chẩn đoán mắc bệnh mất trí nhớ.

Bệnh mất trí nhớ tiến triển như thế nào trên Thang Đánh giá Mức độ Suy giảm Tổng thể?

GDS mô tả bệnh mất trí nhớ tiến triển dần qua bảy giai đoạn, từ không có suy giảm nhận thức đến suy giảm rất nghiêm trọng. Ở những giai đoạn đầu, các thay đổi rất nhỏ và khả năng tự lập phần lớn được duy trì. Khi bệnh tiến triển, chức năng hoạt động trở nên ngày càng khó khăn và nhu cầu chăm sóc tăng lên, cho đến giai đoạn tiến triển ở mức cao nhất cần được hỗ trợ suốt ngày đêm.

Ở giai đoạn nào của quá trình tiến triển bệnh mất trí nhớ thì chăm sóc cuối đời là phù hợp?

Chăm sóc cuối đời thường là lựa chọn phù hợp nhất ở các giai đoạn sau của bệnh mất trí nhớ, khi người thân quý vị cần được chăm sóc suốt 24 giờ mỗi ngày cho mọi chức năng hoạt động cơ bản. Các bác sĩ lâm sàng của VITAS có thể giúp gia đình xác định xem người thân của họ có đáp ứng các tiêu chí hội đủ điều kiện nhận chăm sóc cuối đời hay không và hướng dẫn họ về hình thức chăm sóc đó.

Có khác biệt gì giữa các thang đo GDS và FAST?

GDS đánh giá mức độ suy giảm nhận thức tổng thể qua bảy giai đoạn, trong khi Thang Đánh giá Chức năng Hoạt động theo Giai đoạn (FAST) tập trung đánh giá khả năng thực hiện các chức năng hoạt động và những thay đổi khi bệnh mất trí nhớ tiến triển. Thang đo FAST cung cấp cái nhìn chi tiết hơn về chức năng hoạt động hàng ngày, đặc biệt là ở những giai đoạn sau của bệnh Alzheimer và thường được sử dụng cùng với thang đo GDS.

Người chăm sóc có thể sử dụng thang đo GDS như thế nào để lập kế hoạch chăm sóc người mắc bệnh mất trí nhớ?

Người chăm sóc có thể sử dụng thang đo GDS như một hướng dẫn chung để hiểu người thân của mình đang ở giai đoạn tiến triển nào của bệnh mất trí nhớ và dự đoán các nhu cầu chăm sóc sắp tới. Thang đánh giá này giúp các gia đình bắt đầu trao đổi sớm về nguyện vọng chăm sóc, biết khi nào nên tìm đến dịch vụ chăm sóc cuối đời và chăm sóc thay thế tạm thời, đồng thời chuẩn bị tâm thế cho chặng đường phía trước.

Có thể tự thực hiện đo theo Thang Đánh giá Mức độ Suy giảm Tổng thể tại nhà không?

GDS không phải là một bài kiểm tra có thể tự thực hiện. Đây là một khung đánh giá mà các chuyên gia lâm sàng sử dụng dựa trên quan sát lâm sàng, cùng với những thông tin do người bệnh và gia đình cung cấp. Mặc dù người chăm sóc có thể tự tìm hiểu về các giai đoạn để hiểu rõ hơn tình trạng tiến triển của người thân, nhưng việc đánh giá GDS chính thức nên được một chuyên gia y tế thực hiện.